خرید نرم افزار ERP   

 نرم افزارهای ERP خارجی بخریم یا نرم افزارهایERP  ایرانی ؟

 

مقدمه

نیاز به نرم افزارهای ERP در کسب و کارهای ایرانی گریز ناپذیر شده است و در این بین حضور برخی نرم افزارهای ERP معتبر بین المللی در بازار ایران چالش هایی را به همراه آورده است.

در این مطلب مختصر سعی شده است زوایای مختلف این موضوع و قواعد قانونی و نکات مهم قابل توجه بررسی شود

 

ERP چیست؟  ( Enterprise Resource Planning  مدیریت منابع سازمان )

چنانچه از عنوان و ترجمه مشخص است موضوع ERP یک ماهیت مدیریتی است. بدیهی است هر سازمانی برای مدیریت منابع خود بسته به شرایط قاعده و قواعد متفاوت می‌تواند داشته باشد. نکته مهم اینکه انتظار میرود این مدیریت به کمک ابزار نرم افزاری انجام شود و ورود ابزار نرم افزاری به جریان مدیریت منابع سازمان صورت مسئله‌ها و شرایط را کاملا تغییر میدهد. در یک مثال ساده اگر نرم افزار نباشد شما رابطه بین واحد فروش و انبار را با قبض و اقباض و کاغذ و امضا و بایگانی و... مدیریت می‌کنید ولی وقتی نرم افزار باشد این ارتباط اتوماتیک و مطمئن و کنترل شده به واسطه نرم افزار قابل انجام است.

پس وجود نرم افزار شکل  مدیریت منابع سازمانی را کلا تغییر می‌دهد و بر همین اساس ERP و نرم افزار در هم تنیده شده هستند و عطف به همین موضوع کسانی که بخواهند برای مدیریت منابع سازمانی نظر دهند لازم است قابلیت‌ها و توانایی‌های نرم افزارها را مانند شرایط سازمان و استانداردهای کاری سازمان بشناسند.

در مراحل اجرای ERP نرم افزار خود را با صلاح سازمان(در مورادی حتی غیر منطقی یا غیر استاندارد) منطبق کرده و تغییر می‌دهد.

 

عطف به موضوع فوق تعریف نرم افزار ERP از نظر سیاق به شکل ذیل است:

نرم افزاری که بتواند صلاح سازمان را عطف به شرایط و نظر مدیران متخصص این حوزه پیاده سازی و مدیریت کند نرم افزار  ERP است. بدیهی است از یک نرم افزار ERP انتظار میرود :

 

نکته قابل توجه :

در بازار ایران تعریف  نرم افزار ERP در حد نرم افزار های یک پارچه – یعنی نرم افزاری که  نیاز به تمام ماژول‌های مورد نیاز سازمان را به شکل یک پارچه مرتفع کند – پایین آورده شده است. این سطح از نرم افزار صرفا سطح یکپارچگی یا  (integrated Management  Systems) MIS است. نقطه ضعف این سطح از مکانیزاسیون این است که انعطاف لازم برای پوشش نیاز و صلاح سازمان را ندارد و در سازمان بزرگ که معمولا نیازها خاص هستند و به راحتی نمی‌توان شرایط سازمان را به شرایط نرم افزار تغییر داد مشکل ساز می‌شود.

 

در سطح MIS  نرم افزار امکان تغییر ندارد و سازمان باید خود  را با نرم افزار تطبیق دهد.

ولی در سطح ERP با لحاظ استانداردها و شرایط سازمان و با اولویت مدیریت منابع سازمان نرم افزار خودش را برای انطباق با نیاز سازمان تغییر می‌دهد.

 

 

Best Practice  چیست  ( بهروش ها ) 

عطف به تعریف فوق در خصوص ERP  فرآیند اجرا و استقرار یک سامانه ERP در یک سازمان یک فرآیند زمان بر و هزینه بر است. کیفیت نظریات مدیریان و مشاوران و مدل اجرایی روی کیفیت و نتایج خروجی پروژه تاثیر مستقیم دارد. بر این اساس اگر یک نرم افزار ERP مثلا در یک شرکت تولید کننده و فروشنده لبنیات در زمان 2 سال اجرا و عملیاتی شود یک بهروش در حوزه شرکتهای لبنیاتی اتفاق افتاده است که طبیعتا ارزش ایجاد شده در دو بخش نرم افزار و قواعد کار شرکت لبنیاتی تقسیم می‌شود که هر دو ذیقیمت هستند.

کلا خرید نرم افزار ERP علاوه بر خرید نرم افزار یک نمونه بهروش یا BEST PRACTICE هم برای شما کارشناسی شده و پیشنهاد می‌شود. به طور مثال اگر شرکت شما شرکت تولید و فروش فرش است نمونه کار اجرا شده در شرکت تولید و فروش فرش X مشابه شرکت شماست و این بهروش برای تسهیل در امر استقرار به شما پیشنهاد میشود. معمولا قیمت بهروش ها خیلی بیشتر از قیمت نرم افزار ERP  است. بدیهی است تطابق 100 درصد بین بهروش پیشنهادی و کسب و کار شما انتظار نمیرود و در جریان استقرار شرکت شما تا اگر حداکثر تا 30 درصد بهروش کپی شده نیاز به تغییر داشته باشد یعنی بهروش مناسب برای شما پیشنهاد شده است. اجرایی سازی و خروجی پروژه شما به معنی ایجاد یک بهروش جدید در صنعت شما و به نام شماست که قابل فروش است.

نکته:

شرکت های نرم افزاری ارایه کننده ERP علاوه بر فروش ابزارهای نرم افزاری خود بهروش‌ها یا تجربه های کار قبلی خود را نیز به عنوان محصول در سبد محصولات خود دارند. وجود بهروش یا Best Practice  مناسب کسب و کار شما در سبد محصولات یک شرکت نرم افزاری فرصت خوب و مناسب برای کسب و کار شماست که یک تجربه موفق آزموده شده را با هزینه کمتر در زمان کم به شرکت خود تزریق کنید.

 

 

ERP های خارجی و به روشهای خارجی

بهروش های مناسب برای یک شرکت در صنعت مشخص تنها به تبع استانداردهای آن صنعت نمیتواند شکل گیرد. شرایط کار و شرایط فرهنگی و حتی شرایط مالی و زمیتهای رقابتی آن شرکت در کنار استراتژی ها و حتی قوانین کشور و عوامل متعدد دیگری در شکل گیری بهروش دخیل هستند.  به طور مثال نمونه اجرا شده ERP در کارخانه بنز با وجود خوب و معتبر بودن در یک کارخانه تولید خودرو ایرانی هیچ کارایی ندارد چون فرهنگ کار آن شرکت و نیروی انسانی و حتی قوانین کشور در کنار شرایط کاری و دستگاههای اتوماتیک خط تولید بنز و... مدیریت منابع کاملا متفاوتی با کارخانه ایرانی دارد.

 

مدل قیمت گذاری ERP  خارجی

خرید نرم افزارهای ERP خارجی در چند حوزه هزینه دارد

  1. قیمت لیسانس های نرم افزاری که بسته به حجم و نیاز در حد چند میلیون دلار است.
  2. قیمت بهروش یا best practice که بسته به صنعت و نمونه بهرش انتخابی از چند میلیون دلار تا چند ده میلیون دلار است
  3. هزینه استقرار که به واسطه نیرو های اعزامی از خارج از کشور و برای مدت مشخص در نظر گرفته میشود. در حد ماهیانه چند ده هزار دلار برای هر کارشناس
  4. هزینه کاربران : معمولا در سیاستهای فروش شرکتهای ارایه کننده ERP هزینه نرم افزارها از یک تعداد کاربر بالاتر به ازاء هر کاربر مبلغی بین چند صد تا چند هزار دلار در سال شارژ میشود یا کلا به قیمتی مشخصی هر کاربر فروخته میشود.
  5. هزینه های پشتیبانی و نگهداری

نکته مهم:

نرم افزارهای ERP به عنوان تکنولوژی سطح بالا مورد تحریم آمریکا هستند و هیچ یک از شرکت‌های معتبر بین المللی به شرکت‌های ایرانی فروش نرم افزار ERP ندارند. مگر خرید با واسطه یک شرکت ثالث و حتی استقرار نرم افزار و داده های شما در خارج از کشور که از طریق IP  ها قبل شناسایی نباشد. در صورت شناسایی کل نرم افزار و داده های شما مصادره می‌شود.

اخیرا در شهریور سال 1400 شرکت sap به دلیل فروش چند نسخه نرم افزار به چند شرکت ایرانی 800 میلیون دلار توسط خزانه داری آمریکا جریمه شد و جریمه را پرداخت کرد.

 

نسخه‌های ویندوزی و تحت وب

سابقه تولید و استفاده از نرم افزار های حوزه مالی و اداری و صنعتی که مورد استفاده سازمان ها و شرکت‌ها هستند بیشتر از چند دهه نیست و تمام نسخه های تولید شده تقریبا از یک دهه به قبل تر نسخه های ویندوزی هستند.

از طرفی تولید محصول در در بستر ویندوزی راحت‌تر و کم هزینه‌تر به نسبت نسخه های تجت وب است و از طرف دیگر محصولات جدیدتر دیگر بر بستر ویندوز طراحی نمیشوند و با تکیه بر قابلیت‌هایی مانند سرویس گرایی و api ها و ارتباطات و... تحت وب هستند.

تقریبا می‌توان ادعا کرد سرویس ERP تحت ویندوز به معنی محصولی قدیمی تر با سطح انتظار و قابلیت‌های کمتر است و محصولات بر بستر وب نرم افزارهای جدید تر و با تکنولوژی های بالاتر هستند. به طور مثال شرکت sap در چند سال اخیر نسخه های وب خود را توسعه داده است و قبل از آن نرم افزار sap تحت ویندوز بوده است.

توسعه محصولات ویندوزی در اکثر شرکتهای نرم افزاری تقربیا جمع شده است و اصولا مسیر سلیقه و  نیرو های توان و آموزش نیرو های برنامه نویس در سمت وب است. البته نسخه های موبایلی و تکنولوژی های نوظهور موبایلی رقیب آینده فضای وب هستند که به سرعت در حال جلو آمدن است.

نکته مهم و قابل توجه :

انتخاب یک نرم افزار ERP (یا حتی غیر ERP) تحت ویندوز به معنی انتخاب یک محصول رو به افول  است و مطمئنا شرکت ارابه دهنده در سالهای آتی یا باید نرم افزار جدید جایگزین رو نمایی کند یا در توسعه و پشتیبانی محصول مشکل خواهد داشت.

 

وابستگی کسب و کار به نرم افزار

نرم افزار به شرط استفاده درست با ارزش ترین و مهمترین ابزار کار یک سازمان یا شرکت است. اعتبار نرم افزارها بعد از مدتی فقط به قابلیت ها و کمک آنها به انجام کار محدود نمیشود بلکه داده های ثبت شده در آنها به مرور زمان اهمیت و ارزش بالایی دارد.

حضور نرم افزار باعث تغییر رویه های سازمانی و کم شدن ثبت و ظبط های کاغذی میشود و همین موضوع وابستگی شرکت یا سازمان را به داده های داخل دیتابیس نرم افزا بیشتر میکند و حتی جدا شدن شرکت از آن سیستم را در برخی موارد بسیار پر هزینه خواهد کرد.

داده های داخل دیتابیس نرم افزار ها در طی سالهای متمادی جمع می‌شوند و به دلیل حجم آنها معمولا بایگانی فیزیکی نمی‌شوند. از دست دادن داده ها یعنی از دست دادن تمام سابقه اطلاعاتی چند ساله کسب و کار !!!!!

 

نکته مهم و قابل توجه :

اگر از یک نرم افزار قفل شکسته یا غیر مجاز(بدون رعایت کپی رایت بین المللی و تعهد تولید کننده) استفاده میکنید آیا در صورت لزوم و بروز هر گونه مشکلی امکان انفصال و کوچ از آن را دارید؟ آیا مالک نرم افزاری که شما از آن قفل شکسته استفاده میکردید به لحاظ قانونی الزامی به در اختیار قرار دادن داده های شما دارد؟

 

فروشنده گان ERP خارجی در ایران

نرم افزار های ERP در طی سالهای سال و با صرف هزینه های بسیار بالا و تکنولوژی متغییر و پر هزینه تولید میشوند. بیشتر از آن انباشت تجربه در اجرا های مختلف نزد مشتریان متعدد و اصطلاحا صیقل خوردن آنها ذیقیمت است.

قیمت سیستم ERP در بخش قیمت‌ها آمده است و هزینه های بالای اجرا و بهره برداری از این سامانه ها احتناب ناپذیر است. این حوزه از محصولات و تکنولوژی علاوه بر گران بدون مورد تحریم بین المللی برای فروش به ابران است و اخیرا شرکت sap جریمه سنگینی را برای استفاده از sap  در چند شرکت ایرانی به دولت آمریکا پرداخت کرده است.

عطف به تحقیقات هیچ شرکت فروشنده ERP نمایندگی ایران ندارد و در صورت خرید لیسانس باید به واسطه کشور های دیگر و به اسم دیگر نسخه ای بدون خدمات خریداری شود که امتیاز آنهم در صورت کشف استفاده در ایران توسط شرکت مادر بسته خواهد شد.

برخی نرم افزارهای ERP برای توسعه کسب و کار خود استفاده از بخش هایی از سیستم های خود را با محدودیت‌های مشخص رایگان اعلام میکنند. ممکن است فروشنده ERP خارجی تنها این بخش از نرم افزار را به شما واگذار کند و مطابق قانون اجازه استفاده بیشتر یا تجاری از آن را متعهد نباشد.

نسخه های قفل شکسته نرم افزارهای ERP مانند نسخه های قفل شکسته بسیاری از نرم افزارهای دیگر در دسترس هستند. نصب و راه اندازی آنها کار سختی نیست ولی مسئولیت و تبعات استفاده از نسخه قفل شکسته با استفاده کننده آن است.

برخی شرکت‌ها نیر به اعتبار نمایندگی های رسمی خارج از کشور (مانند دبی و ترکیه) اقدام به صدرو فاکتور میکنند ولی عطف به سیاست‌های شرکت‌های مادر اجازه فروش به ایران را ندارند. مسئولیت این نقض قانون بسته به نوع قرارداد کسب و کار شما با شرکت فروشنده دارد.

 

توجه شود معمولا همه نرم افزارهای بزرگ نسخه های کوچک غیر تجاری با محدودیت تعداد کاربر یا حجم عملیات دارند که برای مقاصد آموزشی منتشر می‌شود. در برخی موارد ممکن است افرادی این نسخه  های محدود و آموزشی را با نام نسخه اصلی بفروشند.

 

قانون کپی رایت

قانون کپی رایت یک قانون بین المللی بسیار معتبر است که با استناد به آن در صورت نقض میتوان به راحتی از دادگاه‌های بین المللی و دادگاه‌های اکثر کشور ها اقامه دعوی نمود و حکم ادعای خسارت با مبالغ بسیار بالا گرفت. عطف به این قانون شرکت‌های محصولات خود را قفل و بسته و ... نمی‌کنند و فقط روی محصول عدم اجازه استفاده را درج میکنند و همین درج برای اقامه دعوی کافی است.

در برخی از کشور های اروپایی موقع فروش نرم افزارها حتی سورس نرم افزار توسط وکلا آشنا به جهت رعابت قوانین کپی رایت در استفاده از component های داخلی و در جریان برنامه نویسی بررسی و مستند دعوی قرار می‌گیرد.

نکته قابل توجه:

در نسخه های تحت وب سابقه سایت شما روی سرور های اینترنتی نگهداری میشود و نمیتوان بعد از ادعا مثلا نرم افزار را پاک کرد و به سوابق سال‌های قبل دامنه شما دسترسی وجود دارد.

 

مشکل قانونی برای استفاده کننده از نرم افزار

طرف دعوی کپی رایت استفاده کننده از نرم افزار است و نه فروشنده آن که بر همین اساس در صورت خرید از فروشنده نامعتبر یا عقد قرارداد با شرایطی که فروشنده در انتقال مالکیت آن فروش لیسانس را به شما تضمین نکند و یا اجازه فروش را نداشته باشد مسئولیتهای قانون کپی رایت به شما منتقل میشود. شما در دعوی جدا گانه در صورت داشتن مستندات قابل قبول میتوانید از فروشنده را طرف دعوی قرار دهید و ادعای خسارت کنید.

بر خلاف محاکم ایرانی که مقوله نرم افزار و مالکیت معنوی آن در حد حرف بوده و امکان اثبات نقض کپی رایت به سادگی میسر نیست در محکم بین المللی خسارتهای کپی رایت و ادعا های آن بسیار بالا بوده و به راحتی قابلیت اثبات دارد.

 

 سخن آخر و چند پرسش:

  1. ارزش ذاتی نرم افزارهای ERP به تجربه پیاده سازی آنها در کسب  کارهای مشابه است. نرم افزار های ERP  در فضای شرکت‌ها خارجی و با فرهنگ و قواعد و قوانین آن شرکتها شکل گرفته اند.

این تجربه هر چند خوب چقدر در ایران امکان پیاده سازی و بهره برداری و انطباق دارد؟

  1. در استفاده از نسخه های قفل شکسته یا غیر مجاز مخصوصا نسخه های تحت وب با دسترسی به اینترنت از هر کلاینتی، آیا شرکت تولید کننده ERP امکان جلوگیری از استفاده غیر مجاز از محصول خود را ندارد؟  

به لحاظ فنی الزام قاعده منطقی مانند الزام اتصال به سایت فروشنده و کنترل اعتبار سریال محصول به سادگی امکان هر گونه نصب استفاده غیر مجاز را  سلب میکند. !!!!!

چرا این الزام در بسیاری از نرم افزار های حتی گران قیمت گذاشته نشده است؟

  1. مطابق با استعلام سال 1399 علاوه بر هزینه خرید لیسانس نرم افزار هزینه اعزام کارشناس درجه دوم در نرم افزار sap  (از هندوستان) حدود هر ماه 32000 دلار است و برای استقرار یک سیستم ERP  بیش از ده نیرو برای چند سال لازم است تا سیستمها مستقر شوند.

آیا الزامات قوانین بین المللی مانند تحریم و امکان قانونی فروشنده به عدم سرویس دهی با توجه به حساسیت داده ها و جریان کار سازمان و هزینه های بسیار بالا پیاده سازی منطقی است؟

هزینه های نگهداری و تغییر و توسعه نرم افزار های خارجی برای سالهای آتی در وضعیت اقتصادی کنونی برای کسب و کار ایرانی قابل تحمل است؟